Kanser İlaçlarının SGK Tarafından Karşılanması:
Yargıtay ve İdare / Danıştay Kararlarına Dayanan Hukuki
Bir İnceleme/Ödemesi yapılmayan ilaçlar için dava yolu
Giriş
Kanser tedavisinde kullanılan akıllı (hedefe yönelik) ve immünoterapi ilaçları, genellikle
yüksek maliyetli olmaları nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ödeme listesine
alınmamaktadır. Bu durum, hastaların tedaviye erişimini ciddi şekilde kısıtlamakta ve hukuki
mücadele gereksinimini doğurmaktadır. Bu makalede, SGK tarafından karşılanmayan kanser
ilaçları için açılan davalarda elde edilmiş emsal kararları; Yargıtay, İdare Mahkemeleri ve
Danıştay örnekleriyle birlikte analiz edeceğiz.
1. Hukuki Dayanaklar ve Dava Süreci
SGK’ya Başvuru: Hasta, hekim raporu ve gerekli belgelerle SGK’ya yazılı başvuruda
bulunmalı. Reddedilme durumunda yargı yoluna başvurulur. İdari İşlem İptali ve
İhtiyati Tedbir Talepli Dava: SGK işleminin iptali ile birlikte, tedavi süresince ilacın
teminini sağlamak üzere ihtiyati tedbir talep edilir. Bu karar; tedavi sürecinde hastanın
tedaviye erişimini güvence altına alır.
2. Mahkeme Kararları: Emsal Örnekler
a) Yerel Mahkeme Kararları
Ankara 8. İş Mahkemesi (12 Eylül 2023): Trastuzumab derextecan adlı akıllı ilacın
tedavi boyunca SGK tarafından ücretsiz teminine karar verilmiştir. Mahkeme, ilacın
yüksek maliyetine ve hastanın tedavi zorunluluğuna dikkat çekmiştir
Diyarbakır 7. İş Mahkemesi: Opdivo ilacı için emsal bir karar verilmiş, ilacın bir
aylık maliyeti yaklaşık 17 bin TL iken SGK tarafından karşılanması sağlanmıştır.
Lumakras (Sotorasib) – İstanbul 14. İdare Mahkemesi: Akciğer kanseri
tedavisinde kullanılan bu ilacın kesintisiz temini için SGK'ya karşı açılan davada hasta
lehine karar verilmiştir .
Keytruda – Samsun 3. İdare Mahkemesi: Özellikle memur geçmişi olan bir hastaya
yönelik, Keytruda ilacının tedavi süresince kesintisiz karşılanmasına hükmedilmiştir.
Nurdan Yücemen Vakası: Akciğer kanseri hastası için, “pembrolizumab” ilacının bir
yıl süresince SGK tarafından ödenmesine dair ihtiyati tedbir kararı verilmiştir.
İstanbul 7. Bölge İdare Mahkemesi tarafından Yulareb ve Faslodeks ilaç için
yürütmenin durdurulmasına ve davanın kabulüne karar verilmiş, üst mahkeme
tarafından onanarak kesinleşmiştir.
Ankara İdare Mahkemesi Orserdu(Elecestrant) ile ilgili başvurumuz yapılmış olup
bu ilaç hakkında da Ankara 62. İş Mahkemesi tarafından talep kabul edilmiştir.
Yargıtay ve Danıştay Yaklaşımları
Bazı kararlarda, Yargıtay “iyileşme ihtimali varsa SGK ilacı ödemeli” yaklaşımıyla
yaşam hakkını öncelikle değerlendirmiştir.
İdari yargıda, SGK karşılamadığı yeni nesil akıllı kanser ilaçlarının, yalnızca bedel
olarak değil, tedavi süresince kesintisiz sağlanması gerektiği yönünde yaklaşımlar
oluşmuştur .
3. Değerlendirme: Yargının Eğilimleri
Yaşam hakkı vurgusu: Tıbbi gereklilik ve bilimsel etkinlik doğrultusunda ilaca
erişim, hastanın temel hakkı olarak görülmektedir. SGK’nın maliyet kaygıları bu
hakkın önüne geçmemelidir.
İhtiyati Tedbirin Hayati Etkisi: Dava süresince ilacın sağlanmaması telafisi
mümkün zarar doğurabileceğinden ihtiyati tedbir sıklıkla hastanın lehine
uygulanmaktadır.1 ay gibi kısa bir sürede ihtiyati tedbir ve yürütmenin durdurulması
kararları verildiği için hasta ilaçlara bir bedel ödemeden tedavisine devam
edebilmektedir.
Emsal Kararların Rolü: Yerel mahkemelerin hasta lehine verdiği kararlar, benzer
durumlarda takipçi mahkemeler açısından yol gösterici niteliktedir. İdare
Mahkemeleri’nden çıkan olumlu kararlar, diğer hastalar için umut kaynağıdır.
4. Öneriler ve Sonuç
Hukuki Sürecin Sağlamlaştırılması: Hastanın SGK’ya başvuru belgeleri, doktor
raporları ve gerekçeli dilekçelerle desteklenmeli; ihtiyati tedbir talebi mutlaka
dilekçede yer almalıdır.
İdari Düzenlemelerin Güncellenmesi: SGK’nın, bilimsel etkinlik gösteren kanser
ilaçlarını pembe listelere hızlıca dahil edebilmesini sağlayacak düzenlemeler hayati
önem taşımaktadır.
Eğitici Rehberlerin Hazırlanması: Hekim, hasta ve hasta yakınları için dava süreci
ve benzer dava örnekleriyle ilgili erişilebilir hukuki rehberler hazırlanmalıdır.
Yargı Yaklaşımının Güçlendirilmesi: Yargıtay ve Danıştay’ın, daha açık ve yaşam
hakkını öne çeken emsal kararlar üretmesi, sürecin normatif istikrarı için önemlidir.
Sonuç
SGK tarafından karşılanmayan kanser ilaçları için açılan davalar, çoğu zaman hastaların
tedaviye erişimini sağlamak adına belirleyici bir rol oynamaktadır. İdare Mahkemeleri ve
Yargıtay kararları, yaşam hakkını ve tedavi ihtiyaçlarını koruyucu bir perspektif
sergilemektedir. Bununla birlikte, hukuki düzenlemelerde yapılacak iyileştirmeler ve yargı
süreçlerinin hızlandırılması, hastalar açısından kalıcı ve etkili çözümler yaratacaktır.